Bloemen zijn rood

Posted on 05-03-2018

Ik heb nooit op een basisschool gezeten, het was gewoon een lagere school met klassen, losse bankjes, dat weer wel, maar nooit in een kring. Misschien met Sinterklaas, maar dat weet ik niet meer. Wat ik wel weet is dat we nooit iets creatiefs deden, dat werd ook niet zo op prijs gesteld. Als je buiten de lijntjes kleurde, terwijl juf had gezegd dat dat juist niet moest, dan kreeg je straf en moest je in de hoek. Er konden maximaal vier kinderen tegelijk in de hoek, want meer hoeken waren er niet in onze klas. Deze brave, schuchtere, ietwat verlegen zevenjarige jongen is dat slechts één keer overkomen. Toen hij zijn kroontjespen te diep in de inktpot stak. Dieper dan door de juf was aangegeven. Dat leverde een dikke druppel inkt op die van de pen af viel. En tot mijn grote schrik op mijn werkstukje uiteenspatte. Weliswaar tot de mooiste ster die ik ooit heb geproduceerd. Maar het werd wel mijn eerste en gelukkig enige corner in mijn hele schoolloopbaan.

Tot er een stagiaire kwam. Zij liet ons van oude kranten en behangplaksel poppen maken en poppenkast spelen. Eerst dacht ik toen nog dat je wel kon zien dat ze nog geen echte juf was. Want ze liet ons spelen, terwijl we naar school gingen om te leren en cijfers te halen. Dat je zo kunt worden geconditioneerd komt ontroerend mooi tot uitdrukking in het liedje van Gerard van Maasakkers:

Een jongetje ging voor het eerst naar school
Hij kreeg een vel papier en krijt
Hij kleurde het hele vel vol, want kleuren dat vond hij fijn
Maar de juffrouw zei: wat doe je daar jongeman
Ik teken bloemetjes,  juf

Ze zei: we doen hier niet aan kunst jongeman
Bloemen zijn rood en de lucht is blauw
Je zult er rekening mee moeten houden
Je bent hier niet alleen
Als alle kinderen nou eens deden zoals jij
Waar moest dat dan toch heen, ik zeg je
Bloemen zijn rood, jongeman
Blaadjes zijn groen
Het heeft geen enkele zin om het anders te zien
Dus waarom zou jij het dan nog anders doen

Sorry Gerard, dat ik je tongval er even uit heb gefilterd. Twee coupletten verder loopt het jongetje in het gareel en tekent braaf zoals het hoort. Maar dan komt er een andere juf die ruimte geeft en creatief denken en handelen stimuleert. Of het helpt? Beluister het hele liedje en zorg voor voldoende tissues, want het is werkelijk ontroerend.

Wellicht vraag je je af na het beluisteren hoe jouw vorming op dit punt is verlopen. Of jij buiten de lijntjes mocht denken. En als je kinderen grootbrengt: wat doe ik eraan om mijn kind vooral te stimuleren tot denken op zijn of haar eigen manier. Misschien wil je de draad weer oppakken waar je hem op je 7e hebt losgelaten. Geen probleem, een mens is op alle leeftijden in staat zijn vrijheid terug te pakken en de weg te gaan die het beste bij hem of haar past. Creatief denken kun je niet afleren, hooguit ver wegstoppen in het diepste van je onderbewustzijn. Haal het tevoorschijn, poets het een beetje op en begin gewoon.  You can go your own way!

 

Jan


Het creatief denken van een bajesklant

Posted on 09-01-2018

Onlangs zat ik in de gevangenis en daar mocht ik gedetineerden leren hoe ze konden uitbreken. Of preciezer gezegd: hoe ze naar buiten konden komen. Want uitbreken gaat met geweld en de meeste ex-gevangen verlaten te vroegtijdig de lik door het fatsoenlijker en onopvallend te doen. Gevangenen die willen ontsnappen denken doorgaans niet zoveel na over hun misdaden, ze hebben geen berouw. Maar eerder spijt over het feit dat ze zich hebben laten pakken. In de gevangenis heb je heel veel tijd om na te denken. En als je dat lang genoeg doet en je draait hard genoeg in kringetjes rond, dan gaan middelpuntvliedende krachten aan het werk. En die helpen je om uit je beperkende denkraam geslingerd te worden. In die zin zijn gedetineerden bevoorrechte mensen.
Als ik denk aan creatief denken en ik denk aan detentie dan komt er een aaneenrijging van beelden in mijn hoofd. Aan elkaar geplakt is dat wel drie uren: de film Shawshenk Redemption. Andy Dufresne krijgt levenslang en weet dat hij er onterecht zit. Na verloop van tijd weet de gevangenisdirecteur dat ook, maar die verrijkt zichzelf ten koste van Andy. Tenminste dat lijkt zo. Want Andy is veel gehaaider en hij heeft tijd en geduld. De film nog nooit gezien? Ik raad je aan de film te kijken op een lange vrijdagavond. Een paar zakken chips en een voorraadje gerstenat of wijn er bij. Een paar vriend(inn)en met een kort lontje uitnodigen die heel snel oeh en aah roepen als er iets gemeens gebeurt. En je hebt een onvergetelijke avond. De film doet ongetwijfeld ook iets met jezelf, die maakt misschien wel het beest in jou los. Net als bij Andy. Begrijp me goed: Andy is gedurende de hele film een heel fatsoenlijke man, een beetje stug en verlegen, niet echt charmant (troost je dames: Morgan Freeman speelt de mooiste bijrol in de film). Wel zo’n man aan wie je je portemonnee ongecensureerd uitleent en ‘m met rente terugkrijgt. Maar Andy verstaat feilloos de kunst om de overlevingsstrategieën toe te passen van de hond, de klauwier, de koe, de slak de spin, de kat en de koekoek. Hoe? Bekijk de film nog een keer maar nodig nu je vrienden uit met de lange lonten, zorg voor grote potten sterke koffie of thee en mariakaakjes. Beschouw, analyseer, interpreteer en vooral: leer!

Jan

PS
Lees de rest van deze blog alleen als je de film al hebt bekeken. Mag wel eerder, maar dan verpest je het voor jezelf, dan weet je de verrassingen in de film al.

De hond ondergaat de metamorfose van roofdier (zijn voorouder was de wolf) naar trouwe metgezel: Andy wordt van onbetrouwbare gevangene uiteindelijk de belangrijkste financieel adviseur van de directeur.
De klauwier spietst delen van zijn buit op prikkeldraad en geeft het later als cadeautje weg: als Andy een beloning mag uitkiezen voor het repareren van het dak en het tippen van de directeur vraagt hij voor zijn wantrouwige medehelpers een koud biertje en wint daarmee hun sympathie.
De koe verandert van gevoelswaarde als zij in India rondloopt, daar is ze heilig: Andy heeft een pin-up-poster in zijn cel hangen, in werkelijkheid is dat de afdekking van zijn te graven vluchtweg.
De slak gebruikt de factor tijd: Andy doet er jaren over om zijn vluchtgang te graven, hij heeft heel veel geduld.
De spin gaat onopvallend te werk. Dat doet Andy door dagelijks een handjevol van zijn vluchtgang uit te graven en dat loost hij door op de luchtplaats onopvallend even zijn broekzak te legen.
De koekoek legt zijn ei in het nest van een andere vogel en laat het daar ook uitbroeden. Andy opent een bankrekening op eigen naam en laat de corrupte directeur daar alle financiën op storten zonder dat hij dat in de gaten heeft.
De kat creëert een misleidend imago, ze is poeslief en zeer gewild als huisdier maar ze is en blijft een roofdier. Gezien voorgaande behoeft dit geen verdere uitleg, lijkt mij.

Deze en nog 46 dierenstrategieën maken deel uit van de zgn. Think like a Zebra-methodiek die je helpt creatiever te denken.
Nieuwsgierig? We introduceren ze graag!


Brainstormen: hoe meer zielen, hoe minder vreugd

Posted on 31-10-2017

De meeste brainstormsessies worden gehouden in groepen van 5-25 mensen. Want, zo is de gedachte, veel mensen betekent veel ideeën. En als al die mensen ook nog een op elkaars ideeën  reageren, dan gaan de ideeën zich vermenigvuldigen. Dat klinkt logisch, maar het pakt toch anders uit. Brainstormen in een groep werkt ideeënremmend. Zo, dat is er uit. En als u van de schrik bent bekomen, zullen we uitleggen hoe dat komt. En wat u beter kunt doen om veel ideeën met veel mensen te genereren.
Want het kan wel.

Bernard Nijstad is in 2000 gepromoveerd op dit onderwerp. In zijn proefschrift How the group affects the mind: effects of communication in idea generating groups concludeert hij dat personen individueel meer ideeën genereren dan in groepsbijeenkomsten. In groepen moet je op je beurt wachten. Dat wachten onderbreekt de associatiestroom die zo essentieel is voor het bedenken van ideeën. Wat daar bij komt is dat je luistert naar de ingebrachte ideeën van anderen en dat haalt je uit je creatieve mindset. Je volgt dan niet meer je eigen gedachtegang, maar die van de ander.
Het effect is niet altijd negatief, want een idee van een ander kan je natuurlijk zelf op ideeën brengen. Een ander positief bijkomend effect is dat in groepen langer wordt doorgegaan met het bedenken van ideeën. In je eentje ben je eerder geneigd te stoppen, maar als anderen doorgaan, ga jij ook verder en zet je je gedachtegang weer in beweging. Deze bijkomende gunstige effecten wegen echter niet op tegen de nadelen.

Wat moet je dan wel doen in groepen, wil creatief denken effectief zijn in?
Zorg er voor dat de groep niet te groot is. Maximaal 10 mensen. En laat deelnemers hun ideeën in eerste instantie niet hardop uitspreken. De ideeën moeten pas uitgewisseld worden als de tijd daar rijp voor is. En dat is als de eigen gedachtestroom opdroogt. Verdeel dan de groep in tweetallen. Dat heeft twee voordelen: de wachttijd is relatief kort en de stimulans om door te gaan is nagenoeg net zo hoog als in een grotere groep. Tot slot kun je nog in de grote groep een laatste ronde doen.

 

Jan


Het creatieve brein achter Pet Sounds

Posted on 19-09-2017

Afgelopen zomer (inderdaad, de herfst is begonnen) gaf Brian Wilson een paar concerten in Nederland. Hij is de oprichter van The Beach Boys. Brian is nu een oude, breekbare man geworden. Dat hoeft niets af te doen aan zijn creatieve vermogens, maar waarschijnlijk heeft hij vrijwel alles uit zijn leven gehaald wat er voor hem in zit. Hij wordt geniaal genoemd. En hij heeft een bipolaire stoornis waardoor hij met wisselende stemmingen kampt. Deze helpen hem waarschijnlijk in zijn creatieve proces, want de emoties angstig en blij werken bevorderend op je creatieve vermogens, weten we nu.

Het is interessant om na te gaan wat hij deed om tot die legendarische creatieve uitkomsten te komen die op Pet Sounds staan. Dit album wordt gezien als een van de invloedrijkste albums uit de pophistorie. Want wie weet kunnen we nog wat zijn aanpak leren en komen we zelf tot legendarische prestaties. Hoewel menigeen met een onsje minder ook al ruimschoots genoegen zou nemen.

In de eerste plaats was Brian ambitieus en wilde steeds betere muziek maken met de beste muzikanten die hij kon vinden. Hij was dus gemotiveerd om iets anders te doen en had daar een enorme drive voor. Hij ging ervoor en zette door, liet zich niet uit het veld slaan en geloofde in wat hij deed.

Ook liet hij het idee los dat hij commercieel succesvol moest zijn. Hij dacht er niet bij voorbaat aan dat het geld zou moeten opleveren. Wat wij meestal als belangrijk zien voor een carrière, liet Wilson varen.

Als derde ging hij experimenteren met geluiden. Hij kleurde buiten de muzikale lijntjes, hij rekte notenbalken op en hield voor mogelijk dat ook nieuwe geluiden als muziek in de oren kunnen klinken. Experimenteren is per definitie al van de gebaande paden afwijken en dus een creatief proces.

En tot slot bediende hij zich van een cross-over van muziekstijlen. Net als later Paul Simon verdiepte hij zich in andere muziekstijlen en mixte die met wat hij al voorhanden had. Dat levert letterlijk altijd verrassende nieuwe geluiden op. Maar of die dan ook mooi worden gevonden? Dat interesseerde Brian Wilson dus helemaal niet. En dat vind ik nou zo mooi aan hem.

Jan


Heeft Ajax kortzichtig gehandeld of creatief gedacht?

Posted on 31-08-2017

Creatief denken is eigenlijk gewoon het uitbreiden van je oplossingsstrategieën. Als de gebruikelijke manier om een probleem of vraagstuk aan te pakken niet (meer) werkt moet je op zoek naar nieuwe.
Zo kun je bedenken dat je het probleem een keer helemaal  van de andere kant bekijkt. Of  het vraagstuk overdrijft. Of juist bagatelliseert. Je kunt proberen twee vliegen in één klap te slaan door problemen met elkaar te combineren. Enzovoorts.
Een beproefde manier is ook een tijdje niks te doen. In de dierenwereld is dit de strategie van de schildpad. Lekker afwachten en rustig aan, dan lost het probleem zich vanzelf op. Of er dienen zich opeens ongedachte kansen aan, of… Je ziet wel. Maar het resultaat mag er – opmerkelijk genoeg– zijn.

ajaxDe transferperiode in het betaald voetbal zit er weer op; de miljoenendans is dus weer voor een tijdje ten einde. En als je de media mag geloven heeft Ajax, toch het grootste voetbaluithangbord van Nederland, weliswaar z’n zakken goed gespekt maar sportief gezien de boot gemist. Drie topspelers van het vorig seizoen zijn vertrokken en daar staat eigenlijk bijna niks aan vers bloed tegenover. ‘(De oudjes Huntelaar en Siem de Jong lijken eerder van de categorie ‘over de datum’.) En intussen is Ajax al voordat het seizoen begint uitgeschakeld voor Europees voetbal.

De venijnige commentaren van fans en schrijvende voetbalpers wijzen nu richting Marc Overmars. Diens zakken puilen uit van de euro’s, maar de nieuwe trainer zit met de gebakken peren. En de club lijkt drie maanden na de finale van de Europa League opeens de pias van het betaald voetbal.
Is hier nu sprake van kortzichtig op de centen zitten, of zit er toch een creatieve strategie achter dit ogenschijnlijke looser-verhaal? Ik denk het laatste.

Ajax speelt komend seizoen alleen binnenslands en kan in alle rust een jaar lang bouwen aan een nieuw elftal. De selectie die er nu staat lijkt goed genoeg om wedstrijden tegen modale tegenstanders als Roda JC, VVV en Excelsior te kunnen winnen. Bovendien bleek de afgelopen jaren telkens dat Ajax de tweede seizoenshelft bijna onverslaanbaar is. Dan ligt – met PSV en Feyenoord als concurrent – een landskampioenschap binnen handbereik.

Ondertussen kan Ajax Europees gezien een jaar lang onderduiken, waardoor aan het eind van het seizoen geen enkele zaakwaarnemer in Europa nog weet waar Amsterdam sportief gezien ligt. De kans dat penningmeester Marc spelers als Dolberg en Van der Ligt tegen die tijd voor 50 miljoen kan slijten is daarmee vrijwel nihil.

Fraai staaltje van creatief vooruit denken dus: gewoon even niks doen. Met deze strategie hou je de selectie vast een stuk langer bij elkaar. Dus let maar eens op: nu is het even slikken, maar volgend seizoen overleeft Ajax zo maar de voorronde van de Champions League!

 

ben


De snob

Posted on 22-06-2017

De term snob wordt vaak gebruikt voor iemand die patsergedrag vertoont.

Anderen mogen zien dat de snob welgesteld is en zich het een en ander kan veroorloven. Een rijke stinkerd. In feite zou de hele Quote 500 uit snobs kunnen bestaan, hoewel niet alle genomineerden het breed laten hangen.

Maar dat verhaal klopt niet helemaal. Een snob en een patser verschillen aan de buitenkant niet zoveel van elkaar, maar niet elke patser is een snob. De snob doet alsof en neemt alvast een voorschotje op de toekomst. De snob veinst. Hij wil alvast zijn wie hij nog niet is. Dat vraagt een hoop creativiteit. Als je je gedraagt zoals je bent, dan hoef je daar niets voor te doen. Dan ben je authentiek en dat wordt in het algemeen erg gewaardeerd.

De snob heeft geen goede naam.

Onterecht, want van de snob kunnen we veel leren. De snob bedenkt steeds nieuwe manieren om anderen te laten geloven dat hij best iets voorstelt. De snob weekt etiketten van dure wijn en plakt die op zijn eigen goedkope flessen. De snob scharrelt ’s avonds bij het grof vuil en zet de verpakking van andermans dure aanschaf bij zijn eigen vuilnis. Hij verzint successen voor de opbouw van zijn reputatie.

Kun je dat leren, snobisme? Volgens mij wel.

Kijk om je heen, leg je oor te luister op recepties en partijen. Daar lopen ze rond. Kijk wat werkt en doe hetzelfde. Dan word je vanzelf een beetje snob. Herhaal dat zo vaak mogelijk en stukje bij beetje word je van lieverlee een rasechte snob. En word je echt succesvol, pas dan op. Want als je bent geworden wie je had willen worden, dan ben je helaas geen snob meer.

 

Jan


Stoepkrijten

Posted on 13-05-2017

Wie niet weet wat je voor je jarige neefje of nichtje als cadeautje moet meenemen schiet altijd raak met een doos stoepkrijt. Kinderen hebben er letterlijk en figuurlijk niet snel genoeg van, dus een doos extra is nooit weg.

Als onschuldig tijdverdrijf heeft het stoepkrijten zo jaren een lang en gelukkig leven geleid, bijna uitsluitend voorbehouden aan kleine kinderen. Maar de afgelopen weken is daar plotseling verandering in gekomen.

Zo was daar opeens de Stoepkrijtkunstenaar. De zelfbenoemde Krijter des Vaderlands Gert-Jan van der Kooij was te horen in diverse radioprogramma’s om te vertellen hoe belangrijk stoepkrijten wel is voor je creatieve ontwikkeling. En dat je er zelfs geld mee kunt verdienen. In zijn gezin verdween de tv, werd er door ouders en kinderen volop samen gespeeld en kwam er weer echte aandacht voor elkaar. Dankzij die felgekleurde krijtdoos die vader op een verloren moment oppakte om een verveeld moment te verdrijven.

En dan was er deze week het breaking news dat GroenLinks in de gemeenteraad van Breda gedaan kreeg dat stoepkrijten in de openbare ruimte weer mag! Uiteraard hebben de volgelingen van Jesse Klaver – want zo gaat dat met landelijke partijen – ook in andere steden deze belangrijke kwestie inmiddels aan de orde gesteld.

Het stoepkrijten staat hiermee weer helemaal op de kaart. En dat lijkt me een goede zaak. Niet alleen komt er nu in Breda en andere steden weer ruim baan voor het straffeloos uitoefenen van dit voor kleuters aangenaam tijdverdrijf. De actuele media-aandacht kan er ook aan bijdragen dat we als volwassenen nog eens nadenken over de waarde van ogenschijnlijk nutteloos spel voor de ontwikkeling van onze creatieve vermogens. De hierboven aangehaalde stoepkrijtkunstenaar gaf daar al een aanzet toe.

Want hoe komt het dat we door de jaren heen wel steeds intelligenter worden, maar dat onze creatieve vermogens al na het vijfde levensjaar lijken af te nemen? En valt daar niet wat aan te doen? De deskundigen zijn het er alom over eens dat juist voor de ontwikkeling van je creativiteit het van groot belang is dat kinderen blijven spelen.

Vorig jaar nog werd in Hoorn het NK Stoepkrijten georganiseerd. Blijkens de aankondiging konden zich daar alleen kinderen voor aanmelden. Mijn voorstel is dat we dit evenement in de toekomst ook voor volwassenen toegankelijk maken. Voorlopig zal de jeugd het dan wel van de ouderdom winnen, maar wie weet valt dat tij nog te keren. Bijvoorbeeld doordat de volwasssen stoepkrijter zich via bedrijfscompetities of clubkampioenschappen ‘opwerkt’ naar het landelijk niveau. Stop dus een doos stoepkrijt in het kerstpakket van je bedrijf. Maak de luchtplaats bij het kantoor tot graffityzone en verleng de lunchpauze voor wie even naar buiten stapt. Verken je managementsvraagstuk niet op de flipover maar op de stoeptegels. En vier je anders zo suffe verjaardagsfeestje een keer op het schoolplein.

We zullen er samen zeker creatiever door worden. En de buurt wordt er alleen maar kleurrijker van, letterlijk en figuurlijk.

Ben


Mijn eerste blog

Posted on 18-04-2017

Wat je nu leest is mijn aller-allereerste blog.Ik had er nog nooit een geschreven.

De uitvinding van de blog was niet zozeer een hoogstaand creatief moment, maar meer een grap. Ene Peter Merholz schreef in 1999 aan de rand van zijn Engelstalige weblog: we blog. Hij maakte er een werkwoord van. En dat werkwoord werd gaandeweg een zelfstandig naamwoord. Deze Peter maakte een grapje en vond toevallig een inmiddels wereldwijdverbreid woord uit.

Dat noemen wij serendipiteit: je vindt iets toevallig uit. Dat gebeurt meestal terwijl je met iets anders bezig was. En omdat je het ogenschijnlijk toevallig uitvindt, kun je er niets aan doen. Je kunt het niet sturen of beïnvloeden.

Althans, dat denk je. Maar dat is niet zo. Je kunt je bewust in een situatie begeven waarin het toeval je een handje gaat helpen. Slenter maar eens door een bibliotheek, lees een paar boeken in korte tijd achter elkaar, ga eens echt lanterfanten. Of haal het speelgoed van je kinderen tevoorschijn en ga er zelf mee spelen. Niet een kwartiertje, maar een hele dag. Ga eens een paar avonden scrabbelen.

Dat scrabbelen heeft mij al veel mooie woorden opgeleverd. Weet je wat eleqas is? Of neeltrop? Pardyte? Nee, ik ook niet. Maar op een dag in de nabije toekomst heeft iedereen het er over. Niemand wil het missen. De meeste mensen voelen zich zelfs achtergesteld als zij het niet hebben. En dat komt allemaal door mij. Omdat ik het heb uitgevonden. Toevallig, tijdens een partijtje scrabbelen met mijn schoonmoeder.

“Ongeldige woorden”, briest zij, “ze staan niet in het woordenboek”.

“Nee”, beaam ik, “nóg niet”.

Jan